Tasvir
Yapımı
Gereken Malzeme: Karagöz
tasvirleri yapmak için gerekli malzemeler
şunlardır:
1. Üzerinde tasvirleri delmek ve işlemek için
ıhlamur ağacından enine kesilmiş, yaklaşık
10 – 15 cm yüksekliğinde bir kütük. Çalışırken
düz durması için dengeli kesilmesi, suyunu
çekmiş ve kuru olması gerekir.
2. Tasvir yapımında kullanılan şeffaf, çiğ
manda, sığır, bulunabiliyorsa deve derisi.
3. Deri üzerine çizim yapabilecek nitelikte
çeşitli kalemler. Siyah olanlar tercih edilmelidir.
4. Tasvir kalıpları.
5. Deriyi kesebilecek kuvvetli bir makas.
6. Nevregan denilen deri üzerinde çeşitli
şekillerde delik açmaya, delmeye ve deriyi
kesmeye, temizlemeye yarayan çelik uçlu bıçaklar.
7. Zımbalar, biz, falçata.
8. İnce ve orta kalınlıkta zımpara.
9. Hazır kimyasal boyalar. (Sarı, kırmızı,
yeşil, mavi, turuncu, siyah vb.)
10. Samur uçlu ince, orta ve kalın boylarda
fırçalar.
11. Misina, katküt.
İstenirse kök boya yapmak için çeşitli bitki
ve materyaller kullanılabilir. Kaynatmak suretiyle
elde edilen renklerin bir kısmı sıcakken,
bir kısmı soğuk halde deri üzerine uygulanır.
Boyanın deriye işlemesi için birkaç kat sürmekte
yarar vardır.
Siyah mürekkep yerine Osmanlı Hat mürekkebi
de kullanılabilir.
 
Tasvir Yapımı: Karagöz yapımında
kullanılan esas malzeme çiğ deri diye tabir
edilen şeffaf halde tabaklanmış sığır, dana
ve deve derileridir. Özel bir tabaklama işleminden
geçirilen derinin kepekle kılları dökülüp,
yağları bıçaklarla kazındıktan sonra güneşte
kurumaya bırakılır. Tabaklamada zırnık kullanılırsa
derinin sarı renk aldığı görülmüştür. Zırnık
yerine kepekle doğal tabaklanan, sonra kireç
içine daldırılan derilerde ise daha beyaz
bir görünüm elde edilir. Tasvir yapımından
önce bu kireçli derinin kazınması gerekir.
Dünyada gölge tiyatrosu yapan pek çok ülke,
deri yerine plastik, karton veya tahta kullanıyor.
İstenen şeffaflığı elde edemiyorlar. Şeffaf
ve kolay işlenir malzeme olduğu için, sanat
değeri yüksek olduğu için biz deri kullanıyoruz.
Deriden, yapacağımız tasvir ebatlarında küçük
parçalar keserek üzerine çizim yaparız. Kesilen
ve çizim yapılan parçayı su ile tavladıktan
sonra makasla etrafını keseriz. Deriden her
bir parçayı ayrı ayrı kesip çıkarırız. Oynar
parçalar gövde, etek, ayaklar varsa kol ve
diğerleri teker teker çıkarılır. Sonra yumuşak
olduğu için tercih ettiğimiz ıhlamur kütüğü
üzerinde deriyi işlemeye başlarız. Nevreganlama
işlemi çelik bıçaklarla yapılır. Delme işlemi
(Nevraganlama), daha sonra kullanılan bıçaklara
ad olmuştur. Nevregan denilen özel uçlu çelik
bıçaklar, bizler aracılığı ile deriye delikler
açarız. Pürüzleri, çapakları kazıma bıçağıyla
kesip deriyi temizleriz. Açılan bu delikler
tasvirlerin hatlarını belirler ve ışığın perdeye
geçmesine yardımcı olur. Baskı altında tutup
düzelttiğimiz deri bu esnada kurur. Kazıma
ve zımparalama işleminden sonra boyama aşamasına
geçeriz.
Çeşitli bitki, kök ve doğal boyarlardan hazırladığımız
kök boyalarla tasvirleri boyarız. Kontürlerini
yani çevre çizgilerini is mürekkebi ile çektikten
sonra tasvirin bağlantılarını yaparız. Eskiden
bağırsakla bağlanan parçalar bugün katküt,
balmumlu ip ya da misina ile dikilmektedir.
Deriden kesilen bozuk para büyüklüğündeki
pullar – düğmeler de yerine dikilir. Düğmenin
ortasına zımba ile oynatım sopasının gireceği
delik açılır. Artık tasvirimiz oynatıma hazır
demektir.
Tasvirlerimizi nemden ve aşırı güneşten korumak
gerekir. Nem derinin yumuşayıp çürümesine,
güneş ise kavrulup bükülmesine neden olur.
Tasvir üzerine sürülen zeytinyağı, asit etkisi
ve sakızlanma sürecine girmesi yüzünden tasviri
korumaya uygun değildir. Deriyi korumak için
yumuşak bir bezle silmek ve zaman zaman baskı
altına almak yeterlidir.
|
